Ngày 15 tháng 7 năm 2014, Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước thuộc vay nhanh f88 vụ viện đã phát động thí điểm “bốn cải cách” trong các doanh nghiệp trung ương dưới sự giám sát của mình, cụ thể là thí điểm tổ chức lại các công ty đầu tư vốn nhà nước, thí điểm phát triển nền kinh tế sở hữu hỗn hợp, thí điểm để hội đồng quản trị thực hiện quyền lựa chọn quản lý cấp cao, đánh giá hiệu quả hoạt động và quản lý tiền lương, thí điểm cử đoàn kiểm tra kỷ luật Điều này đánh dấu sự khởi đầu chính thức của quá trình tái cơ cấu và cải cách doanh nghiệp nhà nước giữa các doanh nghiệp trung ương

Việc tái cơ cấu, cải cách doanh nghiệp nhà nước lần này tác giả cho rằng phải thực hiện theo quy định của pháp luật Cái gọi là “theo pháp luật”, phân tích cuối cùng có nghĩa là tuân theo các quy định của “Luật Công ty” Trên thực tế, với tính chất đặc biệt của doanh nghiệp nhà nước, quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước sẽ gặp nhiều vấn đề gai góc Ví dụ, mặc dù Luật Công ty không trao cho các cơ quan chính phủ quyền đưa ra quyết định trong quá trình tổ chức lại doanh nghiệp nhà nước, nhưng trên thực tế, các cơ quan chính phủ rất có thể tham gia vào việc ra quyết định về việc sáp nhập và tái tổ chức, nhưng họ không chịu bất kỳ trách nhiệm nào về việc việc sáp nhập và tái tổ chức có phù hợp hay không hoặc về hiệu quả kinh tế sau khi tổ chức lại, dẫn đến mất cân bằng giữa quyền và nghĩa vụ, đồng thời khiến việc bảo quản và đánh giá tài sản nhà nước gặp rủi ro chính sách

Tác giả cho rằng trong quá trình tái cơ cấu và cải cách doanh nghiệp nhà nước, các cơ quan chính phủ cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định có liên quan của "Luật công ty" và giảm thiểu sự can thiệp không cần thiết vào quá trình tái cơ cấu và cải cách doanh nghiệp nhà nước Đồng thời, các bộ phận chức năng của doanh nghiệp nhà nước cần thực hiện nghiêm chỉnh “Luật công ty” để hội đồng quản trị đưa ra các quyết định lớn và người quản lý thực hiện Cụ thể đối với việc tổ chức lại doanh nghiệp nhà nước, hội đồng quản trị chịu trách nhiệm trước đại hội đồng cổ đông về việc ra quyết định về việc sáp nhập và tổ chức lại, còn ban điều hành chịu trách nhiệm trước hội đồng quản trị về việc thực hiện việc tổ chức lại và sáp nhập

Đối với các doanh nghiệp nhà nước chưa thành lập và cải tiến đại hội cổ đông, hội đồng quản trị và ban kiểm soát theo Luật Công ty, trong lần tái cơ cấu và cải cách này, doanh nghiệp phải thiết lập và cải tiến hệ thống đại hội cổ đông, hội đồng quản trị và ban kiểm soát theo Luật Công ty, đồng thời thiết lập và cải tiến hệ thống lựa chọn nhân sự quản lý cấp cao, đánh giá hiệu quả hoạt động và quản lý tiền lương để duy trì và tăng giá trị vốn nhà nước

Thí điểm “bốn cải cách” này cũng cần được thực hiện theo quy định của “Luật công ty”: thí điểm các công ty đầu tư vốn nhà nước là thiết lập và hoàn thiện hệ thống ra quyết định đầu tư của hội đồng quản trị; trọng tâm của thí điểm sở hữu hỗn hợp là thiết lập và hoàn thiện hệ thống đại hội cổ đông, vì các doanh nghiệp nhà nước sau khi tái cơ cấu không còn là cổ đông nhà nước; Chương trình thí điểm tuyển chọn, đánh giá hiệu quả công việc và quản lý tiền lương của nhân sự quản lý cấp cao nhằm chuẩn hóa hệ thống việc làm của doanh nghiệp nhà nước, phát huy nhiệt huyết trong quản lý và tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhà nước được tự chủ về công việc thực sự; Đoàn kiểm tra kỷ luật được cử đi phải phối hợp với Ban kiểm soát để giám sát hành vi của đại diện cổ đông, giám đốc, quản lý cấp cao và bảo vệ lợi ích kinh tế của doanh nghiệp

Khi thực hiện việc tái cơ cấu, cải cách này, đặc biệt khi tiến hành sáp nhập, tổ chức lại doanh nghiệp nhà nước, ngoài việc tuân thủ các quy định của “Luật Công ty”, chúng ta còn phải tuân thủ các quy định của “Luật chống độc quyền” Trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trước đây, có trường hợp doanh nghiệp nhà nước không báo cáo theo quy định của Luật Chống độc quyền trong quá trình tập trung các nhà điều hành (Chú thích của người biên tập: đề cập đến việc sáp nhập các nhà điều hành, tình trạng một nhà điều hành có được cổ phần và tài sản của các nhà điều hành khác, hoặc giành quyền kiểm soát đối với các nhà điều hành khác thông qua hợp đồng, vv, hoặc có thể gây ảnh hưởng mang tính quyết định đối với các nhà điều hành khác), khiến một số nhà đầu tư nước ngoài nghi ngờ về hiệu quả thực thi của Luật Chống độc quyền của nước tôi

Tác giả cho rằng trước khi bắt đầu tái cơ cấu, cải cách doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước có thể tự đánh giá liệu mình có nên kê khai độc quyền theo quy định của Luật chống độc quyền và các luật, quy định khác hay không, đồng thời tham vấn cơ quan thực thi pháp luật chống độc quyền của Hội đồng Nhà nước Nếu đáp ứng các tiêu chuẩn nộp đơn chống độc quyền thì việc khai báo chống độc quyền phải được thực hiện một cách trung thực Nếu không, doanh nghiệp nhà nước có thể phải đối mặt với các trách nhiệm pháp lý như cấm tập trung và phạt tiền

Ngoài ra, mặc dù Luật Chống độc quyền quy định việc bảo vệ hoạt động kinh doanh của các đơn vị trong các ngành và lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế nhà nước, nhưng điều đó không có nghĩa là các nhà kinh doanh trong các ngành này có thể thực hiện độc quyền, cũng không có nghĩa là các nhà kinh doanh trong các ngành này có thể lạm dụng vị trí kiểm soát của mình để loại bỏ hoặc hạn chế cạnh tranh Ngược lại, các nhà khai thác trong các ngành này phải chấp nhận sự giám sát của công chúng và không được sử dụng quyền kiểm soát hoặc độc quyền của mình để làm tổn hại đến lợi ích của người tiêu dùng

Ngoài ra, theo yêu cầu “đi sâu cải cách các ngành độc quyền, nới lỏng hơn nữa việc tiếp cận thị trường và hình thành cơ cấu thị trường để cạnh tranh hiệu quả” đề xuất trong đề cương “Kế hoạch 5 năm lần thứ 12” trong phần về đi sâu cải cách doanh nghiệp nhà nước, việc tái cơ cấu và cải cách doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là quá trình tổ chức lại, cần ngăn chặn sự tập trung của người điều hành hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường đã hoặc có thể có tác dụng loại bỏ, hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng của sự thống trị thị trường

(Bài viết này được trích từ số 34 của "Tuần báo Kinh tế Trung vay nhanh f88" năm 2014)